sorted in Fragment on machines

Thijs Vissia translation Dutch/English ø

"an, of course, indispensable but subordinate moment"/"ein zwar unentbehrliches, aber subalternes Moment" 


I translate mostly from English to Dutch and vice versa, and occasionally from German. I have 10+ years of experience in editorial work and translation practice, with a specialization in sociopolitical and historical thought, as well as philosophical and art-related texts.

Besides translation I'm available for other editorial work, rewriting, copychecking or similar.

For rates and other inquiries, please contact me at mail [at]

I’ve been working on a collaborative website about ecological/climate crisis and the social relations of capitalism, geared towards a sense of alternatives, and aimed at a Dutch-language public:

The aim is to have a tool for translating and sharing a rich base of stimulating texts and fragments, and to build a critical dictionary on these topics. The current website is a starting point for publishing articles. A planned multi-author publishing site will take a little longer to produce.

Should you be interested in contributing or have any comments or suggestions, please e-mail me at the above address.

Deze pagina in het Nederlands

An incomplete list of translated work:

  • Current translation work for the University of Groningen and Amsterdam publisher Leesmagazijn
  • Various translations for the exhibitions/programs Compromiso Político, First Person Plural, Forensic Justice and Trainings for the Not-Yet at BAK, Basis voor Actuele Kunst, Utrecht
  • Marx's 'Fragment on machines' from the Grundrisse (from German to Dutch, as yet unpublished)
  • Kosmoprolet, Beyond the Agrarian Revolution (from German to English and Dutch)
  • Franklin Rosemont, Karl Marx and the Iroquois - translated to Dutch (on
  • Loren Goldner, Communism is the material human community (from English to Dutch)
  • Giorgio Agamben, interview in Die Zeit, August 17, 2015 - to English (as yet unpublished)
  • Translation and text editing for artist Matthijs de Bruijne
  • Translation, transcription and text editing for various projects by artists/filmmakers Lonnie van Brummelen en Siebren de Haan, such as the film Stones Have Laws (premiered at IDFA 2018) and Drifting Studio Practice, in Metropolis M: Experimental Aesthetics
  • Translation of the project proposal for the 2017 Venice Biennale by curator Lucy Cotter and visual artist Wendelien van Oldenborgh
  • Phd thesis summary translations from English to Dutch for Noa Roei (Shifting Sights: Civilian Militarism in Israeli Art and Visual Culture, Amsterdam 2012) and Jules Sturm (Bodies We Fail – Productive Embodiments of Imperfection, Amsterdam 2012)
  • Various texts for the exhibition “I can’t work like this” (CASCO Institute for Art and Theory, Utrecht, May/June 2012)
  • Sebastian Olma, From People to Multitude. Toward Topologies of Citizenship, translated to Dutch, in: R. Gowricharn, S. Trienekens & D.W. Postma, Alternatieve visies op burgerschap, Amsterdam: SWP, 2012.
  • Paul Amar, Why Egypt's progressives win, original from Translated to Dutch
  • Franco Berardi and Marco Jacquemet, The Italian “anomaly” in the sphere of Semiocapital, translated to Dutch. In: NAi Uitgevers/Open Cahiers nummer 20: De populistische verbeelding. Over de rol van mythen, verhalen en beeldvorming in de politiek)
  • Rudi Laermans, On populist politics and parliamentary paralysis. An interview with Ernesto Laclau. (Translated to Dutch. In: NAi Uitgevers/Open Cahiers nummer 20: as above)
  • Anthony Iles, review of Marina Vishmidt en Metahaven (ed.), Uncorporate Identity. (Translated English to Dutch. In: NAi Uitgevers/Open Cahiers nummer 20: as above)
  • Silvia Federici and George Caffentzis - Must the molecules fear as the engine dies? Notes on the Wall Street "Meltdown". Translated to Dutch. Published in Flexmens magazine, autumn 2008.
  • Giorgio Agamben, Movement (translated to Dutch for, available at archive)
  • Franco ‘Bifo’ Berardi, The obsession with identity, an extract from Franco Berardi's La nefasta utopia di potere operaio. Translated to Dutch, from the English translation published by Generation Online
  • Alain Badiou, interview. ‘We must find something new’. Translated to Dutch
  • Interview with Paulo Virno: ‘The global movement works like a broken battery’. Translated to Dutch from an interview made by Branden W. Joseph
  • Massimo de Angelis, Reflections about Tronti, class composition and multitude. Translated to Dutch

[1.0]Het arbeidsproces - Vast kapitaal. Arbeidsmiddelen. Machine. - Vast kapitaal. Overbrenging [Omzetting: transposition] van arbeidskrachten in kapitaalkrachten zowel in vast als in omlopend [circulerend, vlottend] kapitaal. - In hoeverre vast kapitaal (machine) waarde schept. - Lauderdale. Machine veronderstelt een massa arbeiders.
[2.0]Het kapitaal dat zichzelf in het productieproces verbruikt, of vast kapitaal, zijn [is?] [vormen]de productiemiddel[en] in strikte [emphatischen/nadrukkelijke] zin. In een bredere [ruimere?, weitere] zin is het gehele productieproces en al haar momenten, zoals de circulatie [omloop] - in zover als ditdeze materieel beschouwd wordt - slechts een productiemiddel voor het kapitaal, waarvoor enkel [alleen] de waarde als doel op zich bestaat. Beschouwd als stoffelijke substantie [Materieel beschouwd...] is de grondstof zelf een productiemiddel voor het product etc.
[3.0]Maar de bepaling dat de gebruikswaarde van het vaste kapitaal datgene is wat zichzelf in het productieproces opgebruikt[[[van de gebruikswaarde van het vaste kapitaal [datgene [is wat] als [als datgene wat] zichzelf in het productieproces verorberend [zichzelf verorbert][verbruikt/opgebruikt]]]][de bepaling dat de gebruikswaarde datgene is wat zichzelf...etc.], komt ermee overeen dat het in dit proces slechts als middel gebruikt wordt en zelfs[zelf!] alleen maar [woord 'louter' = (niet) te ouderwets] dient [bestaat: existiert] als [een] werkzame stof voor de transformatie van de grondstof tot [in]het product. Als een dergelijk productiemiddel kan de [zijn] gebruikswaarde ervan daarin[erin] bestaan dat het slechts een technologische voorwaarde ['is' kan ook hier] voor het plaatsvinden van het proces is (de plek waar het productieproces zich afspeelt), zoals met gebouwen, etc., of dat het een directe voorwaarde [is] voor de werkzaamheid[het functioneren] van de[het] eigenlijke productiemiddel, zoals alle matières instrumentales. Beide zijn op hun beurt slechts de materiële veronderstellingen [Vorraussetzungen, eerder Bedingung, dat laatste als voorwaarde vertaald] voor het algemene plaatsvinden van het productieproces, of voor het gebruik en het onderhoud [de instandhouding, behoud] van de arbeidsmiddelen [het arbeidsmiddel -des Arbeitsmittels]. Deze laatsten, daarentegen, dienen [Dit [laatste ]dient echter/daarentegen] in strikte[ in eigenlijke] zin slechts binnen de productie en voor de productie, en [hebben]heeft geen andere gebruikswaarde.[ALT:Dit in eigenlijke zin dient enkel binnen de productie en voor de productie en heeft geen andere gebruikwaarde.]

[Eerder toen we?]Oorspronkelijk, wanneer[toen we] we de overgang[het overgaan, de ontwikkeling] van waarde tot kapitaal [onderzochten]beschouwden, werd het arbeidsproces eenvoudigweg opgenomen in het kapitaal, en naar gelang [bet.: afh. van, niet juist, juist is: according to, volgens, tengevolge?] haar fysieke omstandigheden[toch omstandigheden/materiële vereisten/bepaaldheid?hoedanigheid?], naar gelang haar materiële aanwezigheid [Dasein][gedaante?], deed het kapitaal zich voor als de totaliteit van de voorwaarden van dit proces en splitste het [het wegl?] zich [dien]overeenkomstig[ihm gemäß] uit[op] in[ tot] bepaalde kwalitatief verschillende delen, als arbeidsmateriaal (dit, en niet grondstof is de [begripsmatig] juiste uitdrukking voor het begrip), arbeidsmiddelen en levende arbeid. Aan de ene kant[enerzijds] was het kapitaal naar zijn [naar zijn? naar gelang zijn?] materiële bestaan in deze drie elementen uitgesplitst[uiteengevallen] [uiteengevallen? auseinandergegangen]; anderszijds maakte de bewogen eenheid daarvan het arbeidsproces uit (of het binnen het proces in elkaar vloeien [met elkaar samenkomen] van deze elementen [binnen het proces]), en ['vormt' inv?] de rusttoestand het product. In deze vorm doen de materiële elementen - arbeidsmateriaal, arbeidsmiddel en levende arbeid - zich enkel [slechts] voor [verschijnen...slechts] als de wezenlijke momenten van het arbeidsproces zelf, die[dat!-het arbeidsproces ipv haar elementen] [het] kapitaal zich toe-eigent. Maar deze stoffelijke kant - of haar bepaling als gebruikswaarde en als werkelijk proces - viel in het geheel niet samen met haar formele kant. In deze laatste [verschenen [of: deden zich .... voor]


In deze laatste

hierin verschenen

1) de drie elementen, waarin het zich, [voordoet - geen tang] voorafgaand aan de uitruil met het arbeidsvermogen, voorafgaand aan het werkelijke proces voordoet, als slechts kwantitatief verschillende gedeeltes van zichzelf, als waardegrootheden, waarvan het zelf, als de som, de eenheid vormt. De stoffelijke vorm, de gebruikswaarde, waarin deze verschillende gedeeltes bestaan, veranderde verder niets aan de gelijksoortigheid van deze bepaling[hoedanigheid??]. Van de formele kant gezien[Formeel gezien/Van de/deze formele kant gezien] deden ze zich slechts als kwantitatieve onderverdelingen van het kapitaal voor;


[evt inv.: 'en'] 2) binnen het proces zelf, naar hun vorm beschouwd, waren de elementen van arbeid en de twee anderen [naar hun vorm beschouwd hier?] slechts onderscheiden[verschillend] [onderscheidden ...zich slechts/enkel], in de zin dat de enen als constante waarden, en de andere als waardescheppend [waarde ponerend, wertsetzend, value-positing] [bestimmt war?][MOEILIJK].MOEILIJK vanuit het EN: binnen het proces zelf, waren naar de vorm beschouwd de elementen [het element] van[wegl] de arbeid en de twee andere [elementen] [naar de vorm beschouwd-HIER] alleen[slechts/enkel] verschillend inzoverre [DAT?]als[dat] de laatste als constante waarden gespecificeerd [bestimmt] waren, en de eerste als waardestellend [gespecificeerd was]. Maar voor zover het [Maar wat betreft/Maar waar het ... betrof]hun verschil als gebruikswaarden, het hun stoffelijke kant betrof [wat betreft hun stoffelijke kant], viel dit volstrekt buiten het de specifieke [formele] karakter[ bepaling?] [Formbestimmung] van het kapitaal [als vorm?]. Nu echter, met het onderscheid tussen circulerend kapitaal (grondstof en product) en vast kapitaal (arbeidsmiddelen), wordt het onderscheid tussen de elementen als gebruikswaarden gelijktijdig [gesteld] als een onderscheid binnen het kapitaal als kapitaal, aan haar formele kant, gesteld [in haar formele aspect? klinkt zo veelvuldig 'kant' te ruimtelijk/stoffelijk?]. De verhouding tussen de factoren, die slechts kwantitatief was, verschijnt nu [doet zich nu voor] als een kwalitatieve verdeling van het kapitaal zelf en als iets dat de totale beweging (omloop) ervan bepaalt. Het arbeidsmateriaal en het arbeidsproduct, de neutrale neerslag van het arbeidsproces, zijn nu reeds als grondstof en product niet langer [gespecificeerd] als materiaal en als arbeidsproduct gespecificeerd, maar daarentegen als de gebruikswaarde van het kapitaal zelf in [haar] verschillende fases.


Zolang het arbeidsmiddel in de eigenlijke zin van het woord arbeidsmiddel blijft, zoals het direct, historisch, door kapitaal in zijn waardevormingsproces [waardevorming/Verwertung] opgenomen is, ondergaat het slechts een formele wijziging door het gegeven, dat het zich nu niet slechts als gevolg van[naar gelang] haar stoffelijke aspect voordoet als arbeidsmiddel, maar tegelijk als een door het totale proces van het kapitaal bepaalde bijzondere bestaansvorm [bestaanswijze] daarvan [voordoet hierheen? niet][, in origineel, weglaten] - als vast kapitaal. In het productieproces van het kapitaal opgenomen, maakt het arbeidsmiddel echter verschillende metamorfosen door[doorloopt het...], waarvan de laatste de machine is, of veeleer een automatisch systeem van machines (systeem van machinerie; het automatische is slechts de meest vervolmaakte, meest adequate vorm daarvan en verandert als zodanig de machinerie pas in een systeem[is pas... wat... in een systeem verandert]), in beweging gezet door een automaat, een bewegende kracht, die zichzelf beweegt; deze automaat, bestaande uit talrijke mechanische en intellectuele organen, zodat de arbeiders zelf slechts als de rol van bewuste verbindingsschakels ervan toebedeeld krijgen[te vrij- slechts als ... fungeren?]fungeren. In de machine en nog sterker in de machinerie als een automatisch systeem, is het arbeidsmiddel naar gelang zijn gebruikswaarde, naar gelang zijn stoffelijke aanwezigheid, omgevormd tot een voor het vaste kapitaal en het kapitaal als zodanig adequaat bestaan en [is] de vorm, waarin het als direct arbeidsmiddel in het productieproces van het kapitaal opgenomen werd, in een door het kapitaal zelf gestelde [geponeerde] en ermee overeenstemmende vorm opgeheven.

[7.2]De machine verschijnt op [doet zich op] geen enkele wijze voor als het arbeidsmiddel van de individuele arbeider[werker]. Haar differentia specifica, haar onderscheidende kenmerk is geenszins om de activiteit van de arbeider[werker op het object over te brengen [zu vermitteln]; diens activiteit is eerder zo [gesteld] dat deze slechts het werken van de machine, het inwerken daarvan op de grondstof bemiddelt, bewaakt [overziet] en voor verstoringen behoedt. Niet als bij het gereedschap[werktuig], dat de werker als eigen orgaan met zijn vaardigheid en handelendoen bezigheid bezielt[met zijn vaardigheid en handelen tot zijn eigen orgaan maakt], en het hanteren waarvan afhangt van zijn [eigen] virtuositeit  afhangtafhankelijk is. De machine, die voor [in plaats van] de arbeider werker vaardigheid en kracht bezit, is zelf de virtuoos, die een eigen ziel heeft in de [vorm van de] in haar werkzame mechanische wetmatighedenvan haar bestendige zelfbeweging, die kolen, olie etc. consumeert (matières instrumentales) zoals de arbeider voedsel consumeert, ten dienste van haar bestendige zelfbewegingvoort te zetten. De tot een zuivere abstractie beperkte activiteit van de arbeider, die tot een zuivere abstractie van activiteit beperkt is, is naar alle richtingen vastgesteld en geregeld door de beweging van de machinerie, en niet omgekeerd. De wetenschap, die de gevoelloze ledematen van de machinerie door de constructie ervan dwingt om doelgericht, als een automaat, te handelen, bestaat niet in het bewustzijn van de arbeider, maar werkt veeleer door[via] de machine als een vreemde macht op hem in, als de macht van de machine zelf.

De toe-eigening van levende arbeid door geobjectiveerde[vergegenständlichte] arbeid - van de waardegevende kracht [waardescheppend vermogen? verwertenden Kraft] waardescheppende kracht of activiteit door de voor zich zijnde [für sich seiende] waarde -, die in het begrip van het kapitaal [besloten] ligt, wordt in de op machinerie berustende [steunende, gebaseerde?] productie gesteld [gesteld, gesetzt hier of aan het einde] als het karakter van het productieproces als zodanig, inclusief haar materiële [stoffelijke] elementen en haar materiële [stoffelijke]beweging [gesteld]. Het productieproces is opgehouden arbeidsproces te zijn in de zin dat arbeid er als de beheersende eenheid over heerst [er als de beheersende eenheid meester over is [übergreifen: voornaamste/predominant? /in de zin dat de arbeid [het] als de beheersende eenheid [het] omvat? omvatten?]. Die doet zich veel meer voor als niet meer danslechts[enkel] het bewuste orgaan daarvan, dat over vele punten van het mechanische systeem in de individuele [einzelnen] levende werkers verstrooid is, opgenomen onder het algemene proces van de machinerie zelf, als zelf slechts [niet meer dan] een schakel in het systeem, waarvan de eenheid niet berust in de levende arbeiders, maar in de levendige[lebendige=levende?] (actieve) machinerie, die zich tegenover hunzijn[hun?mv] individuele, onbeduidende handelen als een geweldig[immens machtig] organisme voordoet[confronteert als]. In de machinerie treedt de geobjectiveerde[vergegenständlichte] arbeid de levende arbeid tijdens[in] het arbeidsproces zelf tegemoet als de haar [levende arbeid] beheersende macht, [de vorm ][een macht]die het kapitaal als de toe-eigening van levende arbeid als vorm aanneemt[;|??]. Het in zich opnemen [Aufnehmen] van het arbeidsproces als slechts een moment van het [verwertungsprozesses des Kapitals;realisatieproces?] van het kapitaal is ook van de materiële kant datgene wat [MOEILIJKE ZIN, hierna vanuit EN] De omvorming van de arbeidsmiddelen tot machinerie, en van levende arbeid tot slechts een levend verlengstuk van deze machinerie, [tot] als het middel van haar functioneren[van haar activiteit, ihrer Aktion], maakt [poneert] [maakt/stelt] ook de opname van het arbeidsproces in materiële zin [materieel beschouwd] tot niet meer dan [slechts] een moment in het realisatieproces van het kapitaal.[als het middel van haar activiteit/actie/doen/handelen - aan het einde?]verwertenden kraft, verwerten = waardegeven?


De vermeerdering van de productieve kracht van de arbeid en de grootst mogelijke negatie van de noodzakelijke arbeid is, zoals we gezien hebben, de noodzakelijke tendens van het kapitaal. De verwerkelijking van deze tendens is de omvorming van het arbeidsmiddel tot machinerie. In de machinerie staat de dinggeworden[geobjectiveerde] arbeid stoffelijk[fysiek?] tegenover levende arbeid[confronteert...] als een haar beheersende macht en als de actieve onderschikking ervan onder zichzelf, niet slechts door de toeëigening daarvan, maar in het reële productieproces zelf; de kapitaalverhouding als de waarde die zich de waardegevende activiteit toeëigent [zich toe-eigenende waarde], wordt in vast kapitaal, dat als machinerie bestaat, dat als machinerie bestaatgelijktijdigtegelijk gesteld gelijktijdig geponeerd [gesteld] als verhouding van de gebruikswaarde van het kapitaal tot de gebruikswaarde van het arbeidsvermogen; de in de machinerie dinggeworden[geobjectiveerde] waarde verschijnt als vooronderstelling waartegenover de waardescheppende kracht van het individuele arbeidsvermogen als oneindig klein [en/of? nietig] wegvalt; door de productie in enorme aantallen, die doormet de machinerie geponeerd/realiseerd gesteld wordt, wordt[] [gesetzt ist-door geponeerd wordt?] verwoest verdwijnt evenzo [?]elkeiedere verbinding tussen het product met[en] de directe behoefte van de producent [verdwijnt aan het product iedere relatie...], en daarom met de directe gebruikswaarde; door de vorm], waarin het product voortgebracht/geproduceerd wordt, en [in] de verhoudingen, waarbinnen[waarin] het geproduceerd wordt, is het al zo gesteld [is al gesteld] dat het enkel geproduceerd is als drager van waarde en dat zijn gebruikswaarde slechts als voorwaarde hiervoor dient.]


het wordt in de vorm reeds gesteld hoe het product geproduceerd wordt, en door de verhoudingen, waarin het geproduceerd wordt, is eveneens gesteld, dat het slechts[enkel] geproduceerd is als drager van waarde en haar gebruikswaarde slechts als de voorwaarde hiervoor.

DIT LAATSTE ONJUIST: [in der Form, wie das Produkt produziert wird, und in Verhältnissen, worin es produziert wird, ist schon so gesetzt, daß es nur produziert ist als Träger von Wert und sein Gebrauchswert nur als Bedingung hierfür. RUWWEG=In de vorm[

waardescheppende, waardevormende, waardegevende, valorising activity=waardevormende activiteit

als de waarde die zich de waardegevende activiteit toe-eigent,

als de waardegevende activiteit zich toe-eigenende waarde


In de machinerie verschijnt de geobjectiveerde arbeid zelf niet alleen in de vorm van het product of van het product dat dient als arbeidsmiddel[of van het als arbeidsmiddel aangewende product-uit D], maar in de vorm van de productiekracht als zodanig.[UIT T EN!] ALT: De geobjectiveerde arbeid verschijnt in de machinerie direct zelf niet alleen in de vorm van het product of van het als arbeidsmiddel aangewende product, maar in die van de productiekracht als zodanig[zelf]. [UIT DUITS] De ontwikkeling van het arbeidsmiddel tot machinerie is voor het kapitaal geen toevallige zaak[toevalligheid], maar het is een historische omvorming van het traditioneel overgeleverde arbeidsmiddel tot een vorm die voor het kapitaal adequaat is. De accumulatie van kennis en van vaardigheden, van de algemene productieve krachten van het maatschappelijke brein [Hirns], is zo tegenover de arbeid in het kapitaal geabsorbeerd en doet zich voor als een eigenschap van het kapitaal, en specifieker, van het vaste kapitaal, voor zover het als eigenlijk productiemiddel in het productieproces intrede doet. De machinerie doet zich daarom voor als de meest adequate vorm van vast kapitaal en het vaste kapitaal, waar het kapitaal in zijn relatie tot zichzelf beschouwd wordt, [doet zich voor] als de meest adequate vorm van het kapitaal in het algemeen[überhaupt- als zodanig]. Anderszijds, in zoverre als het vaste kapitaal in zijn aanwezigheid als een bepaalde, specifieke [bestimmter] gebruikswaarde vastgeketend is[festgebannt?? geketend, betoverd, spellbound/in de ban], komt het niet overeen met het begrip van het kapitaal, dat, als waarde, onverschillig staat tegenover elke bepaalde vorm van gebruikswaarde, en elke vorm daarvan als gelijkwaardige incarnatie kan aannemen of zich ervan kan ontdoen. Van deze kant gezien, naar gelang de relatie van het kapitaal naar buiten toe, doet het circulerende kapitaal zich tegenover vast kapitaal voor als de meest adequate vorm tegenover het vaste kapitaal.


[Verder is het zo?/Verder/Bovendien], dat nNaarmate [verder] de machinerie zich met de accumulatie van de maatschappelijke wetenschap/kennis ontwikkelt, dat de algemene sociale arbeid zich niet voordoet in arbeid, maar in kapitaal.

Verder is het zo, dat naarmate de machinerie zich met de accumulatie van de maatschappelijke kennis ontwikkelt, het niet in de arbeid maar in het kapitaal is, dat de algemeen-maatschappelijke arbeid zich presenteert[vorm krijgt?geconstitueerd wordt?presenteert? - darstellt]. De productieve kracht van de maatschappij wordt afgemeten aan vast kapitaal, en bestaat daarin in objectieve vorm en omgekeerd ontwikkelt de productieve kracht van het kapitaal zich samen met deze algemene vooruitgang, die het kapitaal zich gratis toe-eigent. Dit is niet de plek om in detail in te gaan op de ontwikkeling van de machinerie; [maar ]eerder slechts veeleer slechts haar algemene aspect; in zover als het arbeidsmiddel, in zijn fysieke hoedanigheid[materiële[stoffelijke/fysieke] zin beschouwdgesproken], zijn directe vorm verliest en stoffelijk[fysiek] als kapitaal tegenover de arbeider komt te staan. De kennis verschijnt[doet zich] in de machinerie [voor] als iets vreemds dat buiten hem staat; en de levende arbeid verschijnt in ondergeschikte vorm onder de zelfstandig werkende geobjectiveerde vorm. De arbeider lijkt overtolligdoet zich als overtollig voor[schijnt overtollig], inzoverre als zijn handelen niet nodig is [bepaald is?vereist is? required ipv zoals in ENG vert., determined] door de [behoeften/vereisten] [van het kapitaal] [diff...]??


Het Hoofstuk over kapitaal (voortzetting)

De volle ontwikkeling van het kapitaal vindt daarom pas plaats of het kapitaal heeft pas de ermee[met zichzelf] overeenstemmende productiewijze tot stand gebracht[gesetzt- geponeerd]-, wanneer het arbeidsmiddel niet slechts formeel als vast kapitaal vorm gekregen heeft [bepaald is?bestimmt ist], maar in zijn directe vorm opgeheven [is], en het vaste kapitaal binnen het productieproces als machine tegenover de arbeid [als machine optreedt]optreedt[ ten tonele verschijnt]; [wanneer] het hele productieproces zich niet voordoet niet als ondergeschikt aan de directe vaardigheid van de werker ['voordoet' hier?], maar als technologische aanwending van de wetenschap. Het is daarom  Het is daarom de tendens van het kapitaal om de productie een wetenschappelijk karakter te gevenis daarom de tendens van het kapitaal, en de directe arbeid te reduceren tot slechts een moment van dit proces. Evenals bij de omvorming van waarde tot kapitaal, toont zich bij de daarop volgende verdere ontwikkeling van het kapitaal, dat het enerzijds een bepaaldezekere gegeven [in een woord: zekere?] historische ontwikkeling van de productiekrachten veronderstelt - onder deze productiekrachten [valt] ook de wetenschap -, en anderszijds deze die aanvoortdrijft en versterkt[versterkt - forciert].


De kwantitatieve omvang [schaal/Umfang], waarin, en de effectiviteit (intensiteit)[Intensivität] waarmee het kapitaal als vast kapitaal ontwikkeld is, geeft daarom überhaupt  als zodanig de graad aan, waarin het kapitaal als kapitaal, als de macht over de levende arbeid ontwikkeld is en het productieproces aan zich onderworpen heeft. Ook in de zin, dat het de accumulatie van geobjectiveerde productiekrachten uitdrukt, en [ebenso- evenzo?] zo ook van de geobjectiveerde arbeid. Wanneer het kapitaal echter in de machinerie en andere stoffelijke vormen van aanwezigheid [te lett.: materiële bestaansvormen] van vast kapitaal, zoals spoorlijnen etc. (waarover we later te spreken komen/waar we later nog op zullen komen[?]) zichzelf eerst haar adequate gestalte als gebruikswaarde binnen het productieproces geeft, wil dat geenszins zeggen, dat deze gebruikswaarde - de machinerie op zich - kapitaal is, of dat haar bestaan als machinerie identiek is met haar bestaan als kapitaal; net zo min als goud ophoudt zijn[wegl] gebruikswaarde als goud te hebben[over... te beschikken], wanneer het geen geld meer was[zou zijn]. De machinerie verliest haar gebruikswaarde niet, wanneer ze op zou houden[ophield/ophoudt/zou ophouden?] kapitaal te zijn. Uit het feit, dat de machinerie de meest overeenkomstige vorm van de gebruikswaarde van het vaste kapitaal [is], volgt geenszins, dat de onderschikking onder de maatschappelijke verhouding van het kapitaal de meest overeenstemmendekomstige en laatste maatschappelijke productieverhouding [is][zal zijn??] voor de aanwending van de machinerie [is/zal zijn].

[11.0]In dezelfde[gelijke] mate waarin de arbeidstijd - de zuivere[loutere] [bloß/mere] hoeveelheid arbeid - door het kapitaal als het enig bepalende element gesteld wordt, [in dezelfde mate] verdwijnt directe arbeid en haar hoeveelheid[kwantiteit] als het bepalende principe, van de productie - van de schepping van gebruikswaarden - en wordt zowel kwantitatief tot een kleinere proportie teruggebracht, en kwalitatief als een weliswaar onontbeerlijk, maar ondergeschikt element tegenover de algemene wetenschappelijke arbeid, technologische benutting van natuurwetenschappen, enerzijds, en tegenover de algemene productiekracht die van maatschappelijke combinatie in de algehele productie uitgaat - een combinatie die zich voordoet als een natuurlijk gegeven van de maatschappelijke arbeid ([hoewel ze]doch een historisch product [is]). Het kapitaal werkt zo toe naar zijn eigen ontbinding als de vorm die de productie beheerst.
[12.1]Terwijl zo enerzijds de omvorming van het productieproces van het eenvoudige arbeidsproces tot een wetenschappelijk proces, dat de natuurkrachten aan zich onderwerpt en in dienst van menselijke behoeften doet werken, zich voordoet als eigenschap van vast kapitaal tegenover de levende arbeid [zich tegenover de levende arbeid als eigenschap van het vaste kapitaal voordoet][ verschijnt]; terwijl de individuele arbeid als zodanig überhaupt ophoudt als productief te lijken[zu erscheinen], veel meer slechts productief is in de gezamenlijke[gemeinsame], de natuurkrachten ondergeschikt gemaakt hebbende arbeid, en deze opheffing van de directe arbeid tot sociale arbeid zich voordoet als het terugbrengen van individuele arbeid tot een hulpeloze toestand tegenover de in het kapitaal gerepresenteerde, geconcentreerde, gemeenschappelijke vorm; zo doet zich nu anderzijds het instandhouden van de arbeid in de ene productietak door tegelijk bestaandeco-existerende arbeid in de andere, enkel als eigenschap van circulerend kapitaal voor. [fixed a little, still redo?] In de kleinschalige circulatie[small-scale circulation - CHECK] schiet het kapitaal de arbeider diens salaris voor, dat deze tegen de voor zijn consumptie vereiste producten ruilt. Het door hem ontvangen geld heeft dit vermogen alleen doordat anderen gelijktijdig met hem aan het werk zijn; en alleen omdat het kapitaal zich zijn arbeid toegeëigend heeft, kan het hem claims op vreemde arbeid, in de vorm van geld, geven. [laatste zin: volgorde als in EN?]
[12.2]Deze uitruil tussen eigen arbeid met[en] vreemde arbeid doet zich hier niet voor als bemiddeld en bepaald door het gelijktijdige bestaan met[van] de arbeid van anderen, maar doordat kapitaal het bedrag voorschiet. Het doet zich voor als kenmerk een eigenschap van het gedeelte van het circulerende kapitaal dat aan de arbeider [afgedragen\overgredragen, abgetreten] wordt, en van het circulerende kapitaal in het algemeen, dat de arbeider tijdens de productie tot die ruilhandelingen kan overgaan[kan verrichten?ondernemen?] die voor voor zijn consumptie vereist zijn. Het doet zich niet voor als [stoffwechsel]ruil[onderlinge stoffwisseling/materiële uitruil<--] tussen gelijktijdige arbeidskrachten, maar als de stofwisseling van het kapitaal; als het bestaan van circulerend kapitaal. Zo worden alle krachten van de arbeid omgezet in krachten van het kapitaal omgezet; in het vaste kapitaal de productiekracht van de arbeid (die buiten haar gesteld is en als (feitelijk[sachlich]) onafhankelijk van haar bestaand); en in het circulerende kapitaal enerzijds dat de arbeider zelf de voorwaarden voor de herhaling van zijn arbeid voortgebracht heeft, anderzijds, dat de ruil van zijn arbeid bemiddeld wordt door de [gelijktijdig bestaande]co-existerende arbeid van anderen, [het] doet zich voor als[of?] het kapitaal dat [dat] hem voorschotten [maakt]doet en anderzijds de gelijktijdigheid van de takken van arbeid stelt[tot stand brengt]. (De beide laatste bepalingen behoren eigenlijk tot de accumulatie.) Kapitaal stelt zichzelf, in de vorm van circulerend kapitaal, op als de bemiddelaar tussen de verschillende arbeiders.
[13.1]Het vaste kapitaal, in haar bepaaldheidbestemming[Bestimmung] als productiemiddel, waarvan de machinerie de meest adequate vorm de machinerie [is], produceert slechts waarde, d.w.z. vermenigvuldigt de waarde van het product alleen in twee opzichten: 1) in zover het waarde heeft; d.w.z. zelf product van arbeid, een zekere hoeveelheid arbeid in geobjectiveerde vorm is; 2) inzover het de verhouding van meerarbeid tot noodzakelijke arbeid vermenigvuldigt, waarin het de arbeid het vermogen geeft, door vermeerdering van haar productiekracht, een grotere massa voor het onderhoud van levende arbeidsvermogens noodzakelijke producten in een kortere tijd voort te brengen. Het is daarom een hoogst absurde burgerlijke frase, dat de arbeider deelt met de kapitalist, omdat deze laatste door het vaste kapitaal (dat overigens zelf het product van arbeid en door kapitaal slechts toegeëigende vreemde arbeid [is]) hem het werk lichter maakt (hij berooft haar door middel van de machine veeleer van elke zelfstandigheid en aantrekkelijk karakter) of zijn arbeid verkort. Het kapitaal gebruikt de machine veel meer slechts zo, in de zin dat die de arbeider in staat stelt een groter deel van zijn tijd voor het kapitaal te werken, [zich tot] een groter deel van zijn tijd te verhouden als dat wat hem niet zelf toebehoort, langer voor een ander te werken. Door dit proces wordt inderdaad de hoeveelheid van de voor de productie van een bepaald zeker object[voorwerp] vereiste arbeid tot een minimum teruggebracht, maar enkel om een maximum aan arbeid in het maximale aantal van zulke voorwerpen te [verwerten/realize=waardevormend te gebruiken]. Het eerste aspect is belangrijk, omdat kapitaal hier - geheel onopzettelijk - de menselijke arbeid tot een minimum terugbrengt, de krachtsinspanning. Dit zal de geëmancipeerde arbeid ten goede komen en is de voorwaarde voor haar emancipatie.
[13.2]Uit het gezegde wordt helder hoe absurd Lauderdale is, als hij van het vaste kapitaal een van de arbeidstijd onafhankelijke, zelfstandige bron van waarde wil maken. Het is zo'n bron alleen  in zover als [in de mate waarin] het zelf geobjectiveerde arbeidstijd is, en in zover als[in de mate waarin] het meerarbeid stelt. Het gebruik van machinerie zelf veronderstelt historisch |[=BREAK?] - zie boven Ravenstone - overtollige handen. Alleen waar een overvloed aan arbeidskrachten voorhanden is, treedt de machinerie tussenbeide, om arbeid te vervangen. Het gebeurt alleen in de verbeelding van economen, dat ze de individuele arbeider bijspringt. Alleen met massa's arbeiders kan ze werken, waarvan het bijeenbrengen tegenover het kapitaal een van de historische vooronderstellingen [Vorraussetzungen] ervan is, zoals we gezien [hebben]. Ze doet haar intrede niet om als plaatsvervanger van ontbrekende arbeidskracht te dienen, maar om deze die massaal voorhanden is tot zijn noodzakelijke maat terug te brengen. Machinerie doet pas zijn intrede waar het arbeidsvermogen massaal voorhanden is. (Hierop terug te komen.)
[14.0]Lauderdale denkt dat hij de grote ontdekking gedaan heeft, dat de machinerie niet de productieve kracht van de arbeid vergroot, omdat ze de laatste veeleer vervangt, of datgene doet wat arbeid met haar eigen kracht niet doen kan. Het behoort tot het begrip van het kapitaal dat de toegenomen productieve kracht van de arbeid daarentegen als de vermeerdering van een kracht buiten hemzelf en als zijn eigen ondermijning gesteld wordt. Het arbeidsmiddel maakt de arbeider zelfstandig - stelt hem als eigenaar. De machinerie - als vast kapitaal - stelt hem als onzelfstandig, stelt hem als toegeëigend. Dit effect van de machinerie geldt slechts, in zoverre het als vast kapitaal bepaald is, en het is slechts als zodanig bepaald, doordat de arbeider als loonarbeider, en het handelende individu in het algemeen zich slechts als loutere arbeider tot haar verhoudt.
[15.0]Vast kapitaal en vlottend [circulerend] kapitaal als twee bijzondere soorten kapitaal. - Vast kapitaal en continuïteit van het productieproces. - Machinerie en levende arbeid. (Bedrijfstak van het uitvinden.)
[16.0]Hoewel tot nu toe vast kapitaal en circulerend kapitaal als verschillende voorbijgaande bepalingen van het kapitaal verschenen, zijn ze nu verhard tot specifieke bestaanswijzen daarvan, en verschijnt er naast het vaste kapitaal het circulerende kapitaal. Het zijn nu twee specifieke soorten kapitaal. In zover een kapitaal in een bepaalde tak van productie beschouwd wordt, doet het zich voor als opgedeeld in deze twee porties of valt het in bepaalde p[rop]orties uiteen in deze twee soorten kapitaal.

Het onderscheid binnen het productieproces, van oorsprong[ENG: tussen??] [tussen] arbeidsmiddel en arbeidsmateriaal, en tenslotte arbeidsproduct, doet zich nu voor als [bestaand tussen] circulerend kapitaal (de laatste twee) en vast kapitaal [de eerste]*NOOT*. Het onderscheid binnen het kapitaal naar gelang zijn louter stoffelijke kant is nu in zijn vorm zelf opgenomen en verschijnt als er een onderscheid in aanbrengend.

*NOOT*: In het manuscript staat: "... doet zich nu voor als circulerend kapitaal (de eerste twee) en vast kapitaal".

[18.0]Voor een zienswijze zoals die van Lauderdale etc., waarin het kapitaal als zodaning, los van arbeid, waarde zou kunnen scheppen, en derhalve ook meerwaarde (of winst), is het vaste kapitaal - namelijk dat waarvan de stoffelijke aanwezigheid of gebruikswaarde de machinerie [is] - de vorm die haar oppervlakkige drogredenen nog de meeste glans geeft. Ertegenin te brengen, als bijv. in "Labour defended", dat de wegenbouwer weliswaar [het product, resultaat van zijn werk etc.] kan delen met de weggebruiker, maar de 'weg' zelf dat niet kan.

[Bij??] Het circulerende kapitaal - eenmaal verondersteld, dat het zijn verschillende fases werkelijk doorloopt, - zorgt voor [bewerkt? brengt tot stand? bewirkt] de af- of toename, de beknoptheid of lengte [de korte of langere duur] van de circulatietijd, het gemakkelijkere of moeizamere afleggen van de verschillende fases van de circulatie een vermindering van de meerwaarde, die in een gegeven tijdskader gerealiseerd kan worden, zonder deze onderbrekingen - danwel omdat het aantal reproducties kleiner wordt, of omdat de hoeveelheid kapitaal die continu[voortdurend/bestendig] in het productieproces betrokken is [beständig im Produktionsprozeß begriffnen Kapitals], erdoor vermindert [kontrahiert wird/"tegengegaan"]. In beide gevallen is dit geen vermindering van de ver[voor]onderstelde [vorausgesetzte/veronderstelde/aanvankelijke?] waarde, maar een verminderde snelheid in de groei ervan. Zodra echter het vaste kapitaal zich tot een bepaalde omvang ontwikkeld heeft - en het is, zoals al aangegeven, deze omvang[Ausdehnung], die de maatstaf is voor de ontwikkeling van de grootschalige industrie überhaupt[als zodanig] -, [deze] neemt daarom toe in verhouding tot de ontwikkeling van de productiekrachten zelf - het is zelf de objectificatie van deze productiekrachten, [...]zij zijn zelf [zijn daarvan] het veronderstelde product ervan [het product dat er de voorwaarde van is] - vanaf dit ogenblik werkt iedere onderbreking van het productieproces direct als vermindering van het kapitaal zelf, van zijn [veronderstelde] waarde. De waarde van het vaste kapitaal wordt slechts gereproduceerd in zoverre het in het productieproces verbruikt wordt. Door onbruik verliest het zijn gebruikswaarde, zonder dat zijn waarde op het product overging. Hoe groter de schaal [trap=Stufenleiter] waarop het vaste kapitaal zich ontwikkelt, zoals we hier voor ogen hebben, des te sterker wordt de continuïteit van het productieproces of de aanhoudende stroom van de reproductie een externe dwingende voorwaarde voor de op kapitaal gegrondveste productiewijze.

Eerste zin: Das capital circulant (...) bewirkt die Ab- oder Zunahme (...) eine Verminderung des Surpluswerts -> English trans differs from possible meaning (comma inserted)


De toe-eigening van levende arbeid door het kapitaal bereikt in de machinerie ook in dit opzicht een directe realiteit: het[Het] is enerzijds direct uit de wetenschap ontspringende analyse en benutting van mechanische en chemische wetmatigheden, die de machine in staat stelt om dezelfde arbeid te verrichten die eerder door de arbeider gedaan werd. De ontwikkeling van de machinerie in deze richting[auf diesem Weg] begint echter pastreedt echter pas in, wanneer de grote industrie al een hogere trap bereikt heeft en de gezamenlijke wetenschappen in dienst van het kapitaal gevangen genomen zijn; anderzijds de voorhanden zijnde machinerie zelf reeds grote vermogens/hulpmiddelen biedt[garandeert, gewährt]. Het uitvinderschap wordt dan een bedrijfstak en de toepassing van de wetenschap op de directe productie zelf een bepalende factor en haar wenkende perspectief[sollizitierender Gesichtspunkt]. Dit is echter niet de route waarop de machinerie, merendeels, tot stand gekomen is, en nog minder die waarop ze in detail vooruitschrijdt[haar vooruitgang boekt]. Deze weg is de analyse - door de deling van de arbeid, waardoor de handelingen van de arbeider steeds verder in mechanische omgevormd worden, zodat er op een zeker punt een mechanisme voor hem in de plaats gesteld kan worden. (Zie onder economie van kracht[macht?].[Ad economy of power.]) Hier lijkt het dus zo dat direct et doet zich hier zo voor dat de de bepaalde manier van werken overgedragen wordt van de arbeider op het kapitaal in de vorm van de machine, en door deze overdracht zijn eigen arbeidsvermogen gedevalueerd wordt. Daaruit volgend, het gevecht dat de arbeiders tegen de machinerie voeren. Wat de activiteit van de levende arbeider was, wordt de activiteit van de machine. Zo wordt de arbeider op ruwe zintuiglijke wijze geconfronteerd met de toe-eigening van de arbeid door het kapitaal, [met] het kapitaal als de levende arbeid in zich opnemend - "als had het de liefde in het lijf"NOOT - geconfronteerd.

Goethe Faust Kapitel 8, bestaande vertaling zoeken.NOOT 'als hatt' es Lieb im Leibe', Goethe, Faust, Deel I, Akte 5, Auerbach's kelder in Leipzig.NAZOEKEN

[21.0]ContradictieTegenstelling [tegenspraak/contradictie/tegenstrijdigheid] tussen het fundament van de burgerlijke productie (waarde als maat [maatstaf?]) en haar ontwikkeling. Machines etc.
[22.1]De uitruil van levende arbeid tegen geobjectiveerde arbeid, dat wil zeggen het stellen van de maatschappelijke arbeid in de vorm van de tegenstelling van kapitaal en loonarbeid - is de laatste [ultieme ih Engels] ontwikkeling van de waardeverhouding en de op waarde berustende productie. De veronderstelling ervan is en blijft - de massa aan directe arbeidstijd, de hoeveelheid aangewende arbeid als de bepalende factor in de productie van rijkdom. Echter in de mate waarin de grote industrie zich ontwikkelt, wordt de schepping van de werkelijke rijkdom echter minder afhankelijk van de hoeveelheid aangewende arbeid, dan van de vermogens van de krachten die tijdens werktijd in werking gesteld worden, en wiens 'powerful effectiveness' zelf op hun[zijn?] beurt in geen verhouding staat tot de directe arbeidstijd, die de productie ervan kost, maar veel meer afhankelijk is [afhangt van de algemene stand van de wetenschap en de vooruitgang van technologie, of de aanwending daarvan in de productie. (De ontwikkeling van deze wetenschap, in het bijzonder de natuurwetenschap, en met haar alle andere, staat zelf opnieuw in verbinding met de ontwikkeling van de materiële productie.) De landbouw wordt bijvoorbeeld ronduit de aanwending van de wetenschap van de materiële stofwisseling, hoe deze het voordeligst te reguleren is voor het maatschappelijke geheel. De werkelijke rijkdom manifesteert zich daarentegen - en de grootschalige industrie onthult dit - in een monsterlijke wanverhouding tussen de aangewende arbeidstijd en haar product, net als in de kwalitatieve onbalans tussen de tot een reine abstractie teruggebrachte arbeid en het geweld van het productieproces, dat erdoor [door hem, arbeid (m)]wordt bewaakt.

Arbeid doet zich niet meer zozeer voor als [lijkt niet meer zozeer] inbesloten in het productieproces; veeleereerder gaat de mens zich eerder [veelmeer gaat de mens...] als [een] toezichthouder en regelaar tot het productieproces verhouden. (Wat opgaat voor machinerie gaat evenzeer op voor de combinatie van menselijke activiteiten en de ontwikkeling van het maatschappelijk verkeer.) Niet langer voegt [brengt] de arbeider een aangepast natuurlijk werktuig [voorwerp] in als verbinding [als Mittelglied] tussen het object (Object) en hem/haarzelf; eerder brengt hij het natuurlijke proces, dat omgevormd is tot een industrieel proces, in als een middel tussen hemzelf en de onorganische natuur, om [teneinde] het [dat]  dit meester te worden. Hij treedt opzij ten opzichte van [in verhouding tot] stelt zich naast het productieproces op [stelt zich /er/naast op?] in plaats van dat hij ervan[daarvan | er] de primaire handelende persoon [actor] [van] is. In deze transformatie is het noch de directe menselijke arbeid die hij zelf levert, noch de hoeveelheid tijd die hij werkt, maar in werkelijkheid de toe-eigening van zijn algemene productieve vermogen, zijn begrip van de natuur en zijn meesterschap daarover door zijn aanwezigheid als een maatschappelijk lichaam [Dasein als Gesellschaftskörper] [maatschappelijke entiteit?wezen?] - het is, kort gezegd, de ontwikkeling van het maatschappelijke individu die zichverschijnt als de belangrijkste pijler van de productie en de rijkdom voordoet.


De diefstal van vreemde arbeidstijd, waarop de bestaande rijkdom gebaseerd is, doet zich voor als een ellendig fundament in tegenstelling tot dit nieuwe, dat door de grootschalige industrie zelf voortgebracht is. Zodra arbeid in de directe vorm opgehouden is om de grote bron van rijkdom te zijn, houdt arbeidstijd op en moet zij ook ophoudene ook ophouden ervan [daarvan /als /de/maatstaf ervan te fungeren] de maat van te zijn[vormen], en zo ook [moet]ruilwaarde (ophouden om de [als] maatstaf te fungeren van) van de gebruikswaarde. De meerarbeid van de massa is opgehouden de voorwaarde te zijn voor de ontwikkeling van algemene rijkdom, net als het niet-werken van de enkelen voor de ontwikkeling van de algemene krachten van het menselijke hoofd. Daarmee stort de op de ruilwaarde berustende productie in, en wordt het het directe materiële productieproces toegestaan om zich van de haar vorm van nooddruftigheid[armzaligheid][nooddruftigheid] en tegenstelling vrij te maken[te strippen/gestript te worden] af te stropen. De vrije ontwikkeling van de individuele persoonlijkheid, dus niet de vermindering van noodzakelijke arbeid om meerarbeid tot stand te brengen in het leven te roepen[te poneren], maar überhaupt met het oogmerk om in het algemeen de noodzakelijke maatschappelijke arbeid van de maatschappij tot een minimum terug te brengen, dat dan overeenstemt met de artistieke, wetenschappelijke etc. ontwikkeling van de individuen in de voor hen allen vrijgemaakte tijd, en ['en' wegl] met de [door hen?] voortgebrachte middelen [OF: geen komma- in de voor hen allen vrij geworden tijd en met de [door hen]  voortgebrachte middelen.


[Onderstaande opnieuw vertalen vanuit Duits]

Het kapitaal is zelf de bewegende tegenstelling doordat het ertoe drijft om de arbeidstijd tot een minimum terug te brengen, terwijl het, anderzijds, arbeidstijd tot de enige maat en bron van rijkdom verheft[posits]. Het vermindert zo de arbeidstijd in de noodzakelijke vorm teneinde die in de overtollige vorm te vermeerderen; en stelt de overtollige vorm in toenemende mate als voorwaarde - vraag van leven of dood - voor de noodzakelijke. Aan de ene kant, dan, roept het alle krachten van de wetenschap en de natuur, evenals van de sociale samenwerking en het sociale verkeer in het[tot?] leven, teneinde [om] het voortbrengen van rijkdom (relatief) onafhankelijk te maken van de arbeidstijd die eraan besteed wordt. Aan de andere kant, wil het de arbeidstijd hanteren als maatstaf voor de gigantische sociale krachten die zo [op die manier] voortgebracht worden, en ze inperken binnen de kaders die nodig zijn om de al voortgebrachte waarde als waarde te behouden. Productiekrachten en sociale verhoudingen - twee verschillende kanten van de ontwikkeling van het maatschappelijke individu - doen zich aan het kapitaal voor als niet meer dan [enkel] middelen, en zijn [ervoor] ook slechts [enkel] middelen voor haar [het kapitaal, onzijdig - ervoor] om op haar [zijn] beperkte basis te produceren. In feite, echter, zijn het de materiële voorwaarden om haar[dit fundament] op te blazen[ in de lucht te doen springen]. 'Werkelijk rijk is een land, als de werkdag 6 in plaats van 12 uur lang is. Rijkdom is geen commando[beschikking] over uren meerarbeid [surplus labour time]' (werkelijke rijkdom), 'maar veeleer, besteedbare tijd buiten het deel dat in de directe productie nodig is, voor elk individu en voor de hele maatschappij.' (The Source and the Remedy etc. 1821, p.6.)


HOE TE VERTALEN: surplus labour time  hier:"uren meerarbeid", elders "surplusarbeidstijd" (of met spatie/koppelteken)


De natuur bouwt geen machines, geen locomotieven, spoorwegen, electrische telegrafen, automatische spinmachines etc. Dit zijn voortbrengselen van menselijke industrie; natuurlijk materiaal, omgevormd tot organen van de menselijke wil over de natuur, van menselijke deelname in de natuur. Het zijn organen van het menselijk brein, gemaakt door mensenhanden [het zijn door de mensenhand gemaakte organen van het menselijke brein]; de kracht van kennis, die geobjectiveerd is [geobjectiveerde kracht van de kennis]. De ontwikkeling van het vaste kapitaal geeft aan tot welke graad [mate/niveau] de algemene sociale kennis, knowledge, een directe productiekracht geworden is, en in welke mate[graad etc], derhalve, de omstandigheden van het maatschappelijk leven zelf onder de controle zijn komen te vallen van het algemene intellect [general intellect] en daarmee overeenkomstig omgevormd zijn. Tot welke graad de krachten van de maatschappelijke productie voortgebracht zijn, niet alleen in de vorm van kennis, maar ook als de directe organen van maatschappelijke praktijk,[;] van het werkelijke levensproces. [VANUIT EN, tussen haken uit DUITS]

[24.0]Betekenis[belang][significantie?] van de ontwikkeling van vast kapitaal (voor de ontwikkeling van het kapitaal als zodanig). Verhouding tussen de voortbrenging van vast kapitaal en circulerend kapitaal. Besteedbare tijd. Om die voort te brengen de voornaamste rol van het kapitaal. Tegengestelde [Tegenstrijdigecontradictoire] vorm daarvan in het kapitaal. - Productiviteit van arbeid en productie van vast kapitaal. (The Source and Remedy.) - Gebruiken en consumerenUse and consume: Economist. Duurzaamheid van vast kapitaal.
[25.1]In nog een ander opzicht geeft de ontwikkeling van vast kapitaal de ontwikkelingsgraad van de rijkdom in het algemeen aan of van de ontwikkeling van het kapitaal. Het object [doel] van de direct op de gebruikswaarde, en evenzo direct op de ruilwaarde gerichte productie is het product zelf, dat voor de consumptie bestemd is. De op de productie van het vaste kapitaal gerichte deel van de productie produceert geen directe behoeften bevredigende voorwerpen [unmittelbare Gegenstände des Genusses], noch directe ruilwaarden; althans niet direct realiseerbare ruilwaarden. Het hangt daarom van de al bereikte graad van productiviteit af - daarvan, dat een deel van de productietijd al voldoet voor de directe productie -, zodat[daß] een groeiend deel voor de productie van productiemiddelen aangewend wordt. Dit vereist dat de maatschappij kan afwachten; dat een groot deel van de al voortgebrachte rijkdom onttrokken kan worden aan zowel de directe consumptie, als de voor de directe consumptie bestemde productie, om dit deel voor niet direct productieve arbeid aan te wenden (binnen het materiële productieproces zelf). Dit vereist een zeker niveau van de al bereikte productiviteit en van relatieve overvloed en, specifieker, een dergelijk niveau direct in verhouding tot de transformatie van circulerend kapitaal in vast kapitaal.
[25.2]Zoals[Net als] de grootte[omvang/hoeveelheid] van de relatieve meerarbeid afhangt van de productiviteit van de noodzakelijke arbeid, zo [is] de grootte[omvang/hoeveelheid] van de voor productie van vast kapitaal aangewende arbeidstijd - levende, evenals geobjectiveerde - [afhankelijk] van de productiviteit van de voor de directe voortbrenging van produkten bestemde arbeidstijd. Hiervoor is bevolkingsoverschot (vanuit dit standpunt gezien), evenals productieoverschot is hiervoor de voorwaarde. Dat wil zeggen, dat het resultaat van de voor de directe productie aangewende tijd groter moet zijn, in relatieve zin, dan direct voor de reproductie van het in deze industrietakken betrokken kapitaal vereist is.[??? confusing] Hoe minder het vaste kapitaal direct vrucht draagt, in het directe productieproces ingrijpt, des te groter moet dit relatieve bevolkingsoverschot en productieoverschot zijn; ofwel [also] meer, om spoorlijnen te bouwen, kanalen, waterleidingen, telegrafen[seininstallaties] etc., dan om[als um] direct in het directe productieproces werkzame machinerie. Derhalve - een onderwerp waarop we later terug zullen komen - in de aanhoudende over- en onderproductie van de moderne industrie - aanhoudende fluctuaties en krampen[beständige Schwankungen und Krämpfe] van de wanverhouding, waarin dan weereerst [bald] te weinig, dan weer [bald] te veel circulerend kapitaal in vast kapitaal omgezet wordt.
[26.1][[De voortbrenging van een grote hoeveelheid besteedbare tijd [disposable time] buiten de noodzakelijke arbeidstijd voor de maatschappij als zodanig en ieder van haar leden (d.w.z. ruimte voor de ontwikkeling van de volle productiekrachten van de individuen, en bijgevolg ook van de maatschappij), deze voortbrenging van niet-arbeidstijd doet zich [vanaf]op het standpunt van kapitaal, net als [van] alle eerdere trappen, voor als niet-arbeidstijd, vrije tijd voor enkelen. De toevoeging die kapitaal daarop maakt is dat het de meerarbeid van de massa door alle middelen van kunst en wetenschap streeft te vergroten, omdat zijn rijkdom precies direct bestaat in de toeëigening van meerarbeidstijd; aangezien waarde direct haar doel is, en niet gebruikswaarde. Het is dus, ondanks zichzelf, instrumenteel in het voortbrengen van de middelen voor maatschappelijke besteedbare tijd, om de arbeidstijd voor de volledige maatschappij tot een slinkend minimum terug te brengen, en zo de tijd van allen vrij te maken voor hun eigen ontwikkeling. Maar de tendens ervan [is] altijd, enerzijds, om besteedbare tijd voort te brengen, anderzijds, deze om te zetten in meerarbeid. Als het te goed slaagt in het eerste, lijdt het aan overtollige productie en wordt de noodzakelijke arbeid onderbroken, omdat er geen meerarbeid door kapitaal waardevormend gebruikt kan worden.
[26.2]Hoe verdermeer deze contradictie zich ontwikkelt, des te duidelijker wordt het dat de groei van de productiekrachten niet meerlanger verknooptgeketend kan zijn aanmet de toeëigening van vreemde arbeid, maar dat de massa van werkers zelf hun eigen meerarbeid moeten toeëigenen. Hebben ze dat gedaan, - en houdt op die manierdaarmee de besteedbare tijd op om een contradictoir [tegenstrijdig] bestaan te leiden - dan zal enerzijds de noodzakelijke arbeidstijd aan de behoeften van het maatschappelijke individu afgemeten worden, anderzijds de ontwikkeling van de maatschappelijke productiekracht zo snel toenemen, dat, hoewel de productie nu op de rijkdom van allen berekend is, de hoeveelheid besteedbare tijd van alle individuen toeneemt. Aangezien[want] de [wegl]werkelijke rijkdom [is]de ontwikkelde productiekracht van alle individuen is. Het is dan | geenszins meer de arbeidstijd, maar veeleer besteedbare tijd die de maatstaf voor de rijkdom vormt. De arbeidstijd als maatstaf voor de rijkdom stelt de rijkdom zelf als op de armoede gegrondvest en besteedbare tijd als bestaand in en door de tegenstelling met meerarbeidstijd of het stellen van al de tijd van een individu als arbeidstijd en derhalve diens eigen degradatie tot louter arbeider, onderschikking aan de arbeid. De meest ontwikkelde machinerie dwingt de arbeider daarom om langer te werken dan de wilde doet of dan hij zelf met de eenvoudigste, grofste werktuigen deed.]]
[27.0]"[Als de ... was?] Was de volledige arbeid van een land enkel slechts toereikend was om de gehele bevolking te voorzienonderhouden, dan zou er geen meerarbeid zijn, en dientengevolge niets dat als kapitaal geaccumuleerd zou kunnen worden. Brengen de mensen in één jaar genoeg op [voor de] om zichzelf twee jaar lang te onderhouden, dan moet de consumptie ter waarde van [voor] een jaar verloren gaan, of moeten de mensen zich een jaar lang van productieve arbeid onthouden. Maar de bezitters van het meerproduct of kapitaal... nemen mensen in dienst [laten mensen werken] voor iets dat niet direct en onmiddelijk productief is, bijv. in de totstandbrenging van machinerie. Zo gaat het voort." (The Source and Remedy of the National Difficulties, p.4)

[[Naarmate met de ontwikkeling van de grootschalige industrie de basis waarop zij rust, de toeeigening van vreemde arbeidstijd, ophoudt de rijkdom uit te maken [te vormen?] of voort te brengen, zo houdt daarmee ook de directe arbeid als zodanig op de basis van de productie te zijn, aangezien deze enerzijds tot een meer toezichthoudende en regelende activiteit omgevormd wordt; maar daarnaast ook, omdat het product ophoudt het product van geïsoleerde directe arbeid te zijn en het veel meer de combinatie van maatschappelijke activiteit is, die zich als de producent voordoet. "Zodra [wanneer]de arbeidsdeling zich ontwikkelt, wordt bijna ieder stuk werk dat door een enkel individu verricht wordt een deel van een geheel, dat op zich zelf geen waarde of nut [op zich] heeft. Er is niets waarop de arbeider beslag kan leggen: dit is mijn product, dit houd ik voor mijzelf." (Labour defended, 1, 2, XI.)


Eerder: [Maar ook omdat het product ophoudt het product van geïsoleerde directe arbeid te zijn, is het veelmeer de combinatie van sociale activiteit die zich als de producent voordoet[doet ...zich voor als...]

[28.2]In de directe ruil[handeling] doet de geïndividualiseerde directe arbeid zich voor als gerealiseerd in een bijzonder product of deel van het product en haar gemeenschappelijke maatschappelijke karakter - haar karakter als objectivering van de algemene arbeid en bevrediging van de algemene behoefte - als enkel door de ruil[handeling] gesteld. Daarentegen in het productieproces van de grootschalige industrie, zoals enerzijds in de productiekracht van het tot automatisch proces omgevormde arbeidsmiddel de onderschikking van de krachten van de natuur aan het maatschappelijke intellect verondersteld is, zo is anderzijds de arbeid van het individu [des Einzelnen - de enkeling?] in zijn directe aanwezigheid gesteld als opgeheven individu, d.w.z. als maatschappelijke arbeid. Zo valt het andere fundament van deze productiewijze weg.]]

Binnen het productieproces van het kapitaal zelf verhoudt dDe voor de productie van vast kapitaal gebruikte [aangewende] arbeidstijd verhoudt zich binnen het productieproces van het kapitaal zelf tot de voor productie van circulerend kapitaal aangewende, als meerarbeidstijd tot de noodzakelijke [arbeidstijd]. In de mate waarin de op bevrediging van directe behoeften gerichte productie productiever [is], kan een groter deel van de productie op bevrediging van de productiebehoeften zelf of op de productie van productiemiddelen gericht worden. Voorzover de productie van vast kapitaal ook stoffelijk beschouwd direct gericht is, niet op voortbrenging van directe gebruikswaarden, noch op voortbrenging van waarden die voor de directe reproductie van het kapitaal vereist zijn - en dus in de waardeschepping zelf weer relatief de gebruikswaarde vertegenwoordigen -, maar op de voortbrenging van middelen tot waardeschepping, ofwel niet op waarde als direct object, maar op de waardeschepping, de middelen [DIE MITTEL IS MV!] van de waardeschepping als direct object [of 'aim'?] van productieproductiedoel[het directe doel van productie] - [in zoverre is?]de voortbrenging van waarde stoffelijk in het object van de productie zelf gesteld als productiedoel, de objectificatie van productiekracht, de waardevoortbrengende kracht van het kapitaal -, [in zoverre? structuur v zin??] is het in de voortbrenging van vast kapitaal, tot een hogere macht dan in de voortbrenging van circulerend kapitaal, waar/dat? het kapitaal zichzelf als haar eigen doel [Selbstzweck] stelt, en zich als kapitaal werkzaam voordoet[ten tonele verschijnt. Ook van deze kant bezien vormt daarom de dimensie die het vaste kapitaal al kenmerkt en die de productie daarvan in de omvattende productie inneemt, de maatstaf voor de ontwikkeling van de rijkdom die op de productiewijze van het kapitaal gebaseerd is.

"De hoeveelheidHet aantal van de arbeiders is in zoverre even sterk afhankelijk van circulerend kapitaal, als dat zij afhankelijk is van de hoeveelheid aan producten van gelijktijdig werkzame arbeid, die de arbeiders zelf mogen verbruiken." (Labour defended.)

[30.1]De hierboven geciteerde, van verschillende economen afkomstige fragmenten hebben alle betrekking op het vaste kapitaal als het deel van het kapitaal dat ingesloten is in het productieproces. "Circulerend kapitaal wordt opgebruikt; vast kapitaal wordt enkel gebruikt in het grote[grootse/geweldige?] productieproces." (Economist, VI, 1.) Dit onwaar en geldt alleen voor het deel van circulerend kapitaal, dat zelf door vast kapitaal geconsumeerd wordt, door de matières instrumentales. Alleen het vaste kapitaal wordt geconsumeerd 'in het geweldige[grote/grootse] productieproces', dit beschouwd als direct productieproces[betrachtet], wordt enkel het vaste kapitaal. Het consumeren binnen het productieproces is echter in feite gebruik, benutting. Bovendien is de grotere duurzaamheid van vast kapitaal ook niet louter stoffelijk op te vatten. IJzer en hout, waaruit het bed bestaat waarin ik slaap, of het marmeren standbeeld, waarmee een paleis versierd wordt, zijn even duurzaam als ijzer en hout etc., die voor machinerie benut [gebruikt/aangewend - verwandt=use, apply, utilize, employ] zijn. Maar duurzaamheid is bij het instrument, bij het productiemiddel voorwaarde, niet alleen om de technische reden dat metalen etc. het hoofdmateriaal van alle machinerie [zijn], maar dat het instrument voorbestemd is om bij voortduring in zich herhalende productieprocessen dezelfde rol te spelen. Als productiemiddel is zijn duurzaamheid een directe vereiste van zijn gebruikswaarde. Hoe vaker het vervangen moet worden, hoe kostbaarder het is; hoe groter het deel van het kapitaal dat er nutteloos aan besteed zou moeten worden. Zijn duur[duurzaamheid/bestendigheid?] is zijn aanwezigheid als productiemiddel. Zijn duurzaamheid is vermeerdering[vermenigvuldiging] van zijn productiekracht [prod.middel = onzijdig].
[30.2]Bij het circulerende kapitaal daarentegen, voor zover het niet in vast kapitaal omgevormd wordt, hangt de duurzaamheid in het geheel niet samen met de productiehandeling zelf en is dit daarom geen begripsmatig gesteld moment. Het feit dat er temidden van de in het consumptiefonds geworpen voorwerpen sommigen op hun beurt, omdat ze langzaam verbruikt worden en door veel individuen achtereenvolgens gebruikt kunnen worden, daarom als vast kapitaal bestempeld worden, hangt met nadere bepalingen samen (huren tegenover kopen, rente etc.) waarmee we ons hier nog niet bezighouden.
[31.0]|"Sinds de algemene invoering van onbezielde mechaniek in Britse manufacturen, worden mensen met schaarse[zeldzame] uitzondering behandeld als een secundaire en ondergeschikte machine, en wordt er verreweg meer aandacht [aandacht/opmerkzaamheid Aufmerksamkeit] geschonken aan de perfectionering van grondstoffen als hout en metalen dan aan die van lichaam en geest." (p. 31. Robert Owen: Essays on the formation of the human character. 1840. Londen.)
[32.0]Werkelijke besparing - economie - = besparing van arbeidstijd = ontwikkeling van productiekracht. Opheffing van de tegenstelling tussen vrije tijd en arbeidstijd. - Ware opvatting van het maatschappelijke productieproces.
[33.1][[Werkelijke economie - besparing - bestaat in de besparing van arbeidstijd; (minimum (en reductie tot het minimum) van de productiekosten); deze besparing [is] echter identiek met ontwikkeling van de productiekracht. Ofwel geenszins ontzegging van genot, maar ontwikkeling van kracht, van vermogens tot productie en daaruit volgend van de consumptievermogens, evenals de consumptiemiddelen. Het consumptievermogen is er voorwaarde voor, ofwel haar eerste middel en dit vermogen is de ontwikkeling van een individueel potentieel, productiekracht. De besparing van arbeidstijd tegelijk vermenigvuldiging van vrije tijd, d.w.z. tijd voor de volle[dige] ontwikkeling van het individu, dat zelf opnieuw als de grootste productiekracht terugwerkt op de productieve kracht van de arbeid. Ze kan vanuit het standpunt van het directe productieproces beschouwd worden als productie van vast kapitaal[;][,], waarbij de mens zelf dit vaste kapitaal is.
[33.2]Dat overigens de directe arbeidstijd zelf niet in abstracte tegenstelling tot de vrije tijd kan blijven staan - zoals deze zich vanuit het standpunt van de burgerlijke economie voordoet - is vanzelfsprekend. De arbeid kan geen spel worden, zoals Fourier wil, hoewel het diens grote verdienste blijft om niet de opheffing van de distributie, maar van de productiewijze zelf in een hogere vorm als het ultieme doel aangemerkt te hebben. De vrije tijd - die zowel tijd van inactiviteit is als tijd voor hogere activiteit - heeft zijn bezitter natuurlijk omgevormd tot een ander subject, die dan ook als dit veranderde subject in het directe productieproces terugkeert. Dit proces is dan zowel discipline, met betrekking tot de wordende mens, als uitoefening, experimentele wetenschap, materieel scheppende en zich objectiverende wetenschap met betrekking tot de geworden mens, in wiens hoofd het geaccumuleerde weten van de maatschappij aanwezig is. Voor beide, in zoverre als arbeid het praktisch dingen ter hand nemen en vrije beweging vereist, als in de landbouw, tegelijkertijd lichaamsbeweging.
[34.0]Aangezien het systeem van de burgerlijke economie zich voor ons nog slechts tot op zekere hoogte ontwikkeld heeft, [geldt hetzelfde voor]zo ook haar negatie, die haar laatste resultaat is. We hebben nu nog het directe productieproces voor ogen. Beschouwen we de burgerlijke maatschappij op lange termijn en als geheel [im großen und ganzen], dan is het uiteindelijke resultaat van het maatschappelijke productieproces steeds de maatschappij zelf, d.w.z. de mens zelf in zijn maatschappelijke betrekkingen. Alles, wat vaste vorm heeft, als product etc., doet zich slechts als moment voor, vluchtig moment in deze beweging. Het directe productieproces zelf doet zich hier ook slechts als moment voor. De voorwaarden en objectiveringen van het proces zijn er zelf eveneens momenten van, en als de subjecten ervan doen zich alleen de individuen voor, maar de individuen in hun onderlinge betrekkingen, die zij ook reproduceren, en opnieuw produceren. Hun eigen doorgaande [bestendige/aanhoudende] bewegingsproces[Het proces van hun eigen bestendige/aanhoudende beweging, echo v machine, automatisme etc.], waarin ze ook zichzelf vernieuwen, terwijl ze tegelijk[ertijd] de wereld van rijkdom, die ze voortbrengen, vernieuwen/scheppen/tot stand brengen[, vernieuwen]. [laatste zin beter].


To the degree that labour time - the mere quantity of labour - is posited by capital as the sole determinant element, to that degree does direct labour and its quantity disappear as the determinant principle of production - of the creation of use values - and is reduced both quantitatively, to a smaller proportion, and qualitatively, as an, of course, indispensable but subordinate moment, compared to general scientific labour, technological application of natural sciences, on one side, and to the general productive force arising from social combination [Gliederung] in total production on the other side - a combination which appears as a natural fruit of social labour (although it is a historic product). Capital thus works towards its own dissolution as the form dominating production.
In demselben Maße wie die Arbeitszeit - das bloße Quantum Arbeit — durch das Kapital als einzig bestimmendes Element gesetzt wird, in demselben Maße verschwindet die unmittelbare Arbeit und ihre Quantität als das bestimmende Prinzip, der Produktion — der Schöpfung von Gebrauchswerten — und wird sowohl quantitativ zu einer geringen Proportion herabgesetzt, wie qualitativ als ein zwar unentbehrliches, aber subalternes Moment gegen die allgemeine wissenschaftliche Arbeit, technologische Anwendung der Naturwissenschaften nach der einen Seite, wie [gegen die] aus der gesellschaftlichen Gliederung in der Gesamtes Produktion hervorgehende allgemeine Produktivkraft — die als Naturgabe der gesellschaftlichen Arbeit (obgleich historisches Produkt) erscheint. Das Kapital arbeitet so an seiner eignen Auflösung als die Produktion beherrschende Form.
In de mate dat arbeidstijd — de zuivere hoeveelheid arbeid — door het kapitaal gesteld wordt als het enige bepalende element, tot die mate verdwijnt directe arbeid en haar hoeveelheid als het bepalend productieprincipe — de voortbrenging van gebruikswaarden — en wordt zowel kwantitatief teruggebracht tot een kleinere proportie, als kwalitatief als een, natuurlijk, onmisbaar maar ondergeschikt moment, vergeleken met algemene wetenschappelijke arbeid, technologische toepassing van natuurwetenschappen enerzijds, en met de algemene productieve kracht, die opkomt uit de maatschappelijke rangschikking [Gliederung] in de totale productie anderzijds — een rangschikking die een natuurlijk voortbrengsel blijkt te zijn van maatschappelijke arbeid (hoewel ze een historisch product is). Kapitaal werkt dus aan haar eigen ontbinding als de dominerende productievorm.
In dezelfde[gelijke] mate waarin de arbeidstijd - de zuivere[loutere] [bloß/mere] hoeveelheid arbeid - door het kapitaal als het enig bepalende element gesteld wordt, [in dezelfde mate] verdwijnt directe arbeid en haar hoeveelheid[kwantiteit] als het bepalende principe, van de productie - van de schepping van gebruikswaarden - en wordt zowel kwantitatief tot een kleinere proportie teruggebracht, en kwalitatief als een weliswaar onontbeerlijk, maar ondergeschikt element tegenover de algemene wetenschappelijke arbeid, technologische benutting van natuurwetenschappen, enerzijds, en tegenover de algemene productiekracht die van maatschappelijke combinatie in de algehele productie uitgaat - een combinatie die zich voordoet als een natuurlijk gegeven van de maatschappelijke arbeid ([hoewel ze]doch een historisch product [is]). Het kapitaal werkt zo toe naar zijn eigen ontbinding als de vorm die de productie beheerst.